HSKReadyดาวน์โหลดแอปHSK 2 · วลี › ประเภทตามโครงสร้าง › โครงสร้างประเภทอื่น
วลีควบบทบาท (兼语短语) ในภาษาจีน: โครงสร้าง ความหมาย และการใช้งาน
วลีควบบทบาท (兼语短语) คือการเชื่อมวลีกริยา-กรรมและวลีประธาน-ภาคแสดงเข้าด้วยกันโดยมีคำนามตัวกลางร่วมกัน คำนามตัวกลางนี้ทำหน้าที่เป็นกรรมของกริยาตัวที่หนึ่ง และเป็นประธานของการกระทำหรือสภาพตัวที่สองไปพร้อมกัน
我请你喝茶。
“你” (nǐ) คือคำนามควบบทบาท โดยเป็นทั้งกรรมของ “请” (เชิญ/เลี้ยง) และเป็นประธานของ “喝茶” (ดื่มชา)
× 妈妈叫弟弟不等一下。
รูปนี้ไม่ได้ปฏิเสธว่าแม่ออกคำสั่งตามความหมายที่ตั้งใจ หากจะบอกว่า “ไม่ได้บอกให้รอ” ให้วาง 没 หน้า 叫 อีกทั้ง 不等一下 ก็เป็นคำสั่งปฏิเสธที่ไม่เป็นธรรมชาติในที่นี้ แต่ไม่ได้ห้าม 不 ในภาคแสดงของวลีควบบทบาททุกกรณี เช่น 让他不再担心 ใช้ได้
ตัวอย่างที่แก้ไขแล้ว: 妈妈没叫弟弟等。
อ่านคำอธิบายและตัวอย่างทั้งหมด
วลีควบบทบาท (兼语短语) คืออะไร?
ในโครงร่างไวยากรณ์ภาษาจีนระดับ 2 หมวดประเภทโครงสร้างวลี (短语结构类型) วลีควบบทบาท (兼语短语) คือโครงสร้างที่กระชับซึ่งอนุประโยคสองส่วนซ้อนทับกันที่คำนามหรือคำสรรพนามเพียงคำเดียว ในไวยากรณ์ภาษาจีน คำว่า “兼语” แปลตรงตัวว่าคำที่ทำหน้าที่ทางไวยากรณ์สองอย่างในเวลาเดียวกัน โดยทำหน้าที่เป็นกรรมตรงของกริยาตัวที่หนึ่ง และในขณะเดียวกันก็ทำหน้าที่เป็นประธานที่เป็นผู้กระทำหรืออยู่ในสภาพของกริยาหรือคำคุณศัพท์ตัวที่สองด้วย
ลองพิจารณาการเชิญชวนแบบง่ายๆ เมื่อคุณเชิญเพื่อนมาดื่มชา การกระทำของคุณคือการเชิญ และการกระทำของเพื่อนคือการดื่มชา ในภาษาไทยเรามักจะพูดเรียงกันไปหรือใช้คำว่า “ให้” หรือ “มา” เชื่อม (เช่น เชิญคุณมาดื่มชา หรือบอกให้เขาพักผ่อน) ส่วนในภาษาจีนจะวางกริยาตัวที่สองต่อท้ายคำนามควบบทบาทได้โดยตรงโดยไม่ต้องมีคำเชื่อมใดๆ เพียงแค่ใช้ลำดับคำในการแสดงความสัมพันธ์เท่านั้น
我请你喝茶。
“你” (nǐ) คือคำนามควบบทบาท โดยเป็นทั้งกรรมของ “请” (เชิญ/เลี้ยง) และเป็นประธานของ “喝茶” (ดื่มชา)
การใช้งานหลักที่ 1: การเชิญชวน การสั่งการ และการให้ทำ
วลีควบบทบาทที่พบบ่อยที่สุดจะใช้กริยาตัวแรกที่สื่อถึงการทำให้เกิด การขอร้อง การอนุญาต หรือการมอบหมายให้ใครบางคนทำบางสิ่ง เนื่องจากกริยาตัวแรกเป็นตัวกำหนดพฤติกรรมของคำนามควบบทบาท ดังนั้นจึงมีเพียงกริยาที่มีความหมายเชิงให้ทำ อนุญาต หรือสั่งการเท่านั้นที่สามารถอยู่ในตำแหน่งกริยาตัวที่หนึ่งของโครงสร้างนี้ได้
- 请 (qǐng): เชิญหรือขอร้องให้ใครทำบางสิ่งอย่างสุภาพ (หรือเลี้ยงรับรอง)
- 让 (ràng): ให้ อนุญาต หรือบอกให้ใครทำบางสิ่ง (มีความหมายกลางๆ และพบบ่อยมากในภาษาพูด)
- 叫 (jiào): บอกหรือสั่งให้ใครทำบางสิ่ง หรือทำให้เกิดปฏิกิริยาบางอย่าง (มักจะตรงไปตรงมาหรือเป็นกันเองมากกว่า 让)
- 派 (pài): ส่งตัวหรือมอบหมายให้ใครไปจัดการงานหรือไปยังสถานที่ใดสถานที่หนึ่ง
医生让他多休息。
“让” (ràng) เป็นกริยาแนะนำสั่งการ และ “他” (tā) คือคำนามควบบทบาทที่เป็นผู้พักผ่อน
妈妈叫弟弟等一下。
“叫” (jiào) ใช้ในภาษาพูดในชีวิตประจำวันเพื่อบอกหรือสั่งให้ใครทำบางสิ่ง
公司派小王去上海。
“小王” (Xiǎo Wáng) เป็นผู้ที่ถูกบริษัทส่งตัวไป และเป็นคนที่เดินทางไปเซี่ยงไฮ้
การใช้งานหลักที่ 2: การเปิดตัวคำนามที่ไม่ชี้ชัดด้วย 有
วลีควบบทบาทประเภทหลักแบบที่สองจะขึ้นต้นด้วยกริยาแสดงการมีอยู่คือ “有” (yǒu แปลว่า มี) ในภาษาจีนกลาง บุคคลหรือสิ่งของที่ยังไม่ทราบแน่ชัดหรือไม่ชี้เฉพาะ (เช่น “ใครบางคน” หรือ “เพื่อนคนหนึ่ง”) มักจะไม่วางไว้โดดๆ ที่ต้นประโยคเพื่อเป็นประธานของกริยาแสดงการกระทำ แต่ผู้พูดจะใช้ “有” เพื่อเปิดตัวคำนามที่ไม่ชี้ชัดนั้นในฐานะคำนามควบบทบาทก่อน แล้วจึงค่อยระบุว่าคนหรือสิ่งนั้นกำลังทำอะไร (คล้ายกับที่ภาษาไทยพูดว่า “มีคน...”)
外面有人找你。
“有” (yǒu) เปิดตัวคำนามควบบทบาทที่ไม่ชี้ชัดคือ “人” (rén คน/ใครบางคน) ซึ่งเป็นผู้กระทำกริยา “找你” (มาหาคุณ)
ในตัวอย่างข้างต้น “人” (rén แปลว่า คน/ใครบางคน) เป็นกรรมของ “有” (มีคน) และในขณะเดียวกันก็เป็นประธานของ “找” (มาหาคุณ) มักจะมีคำบอกสถานที่ เช่น “外面” (ข้างนอก) หรือคำบอกเวลาวางไว้ข้างหน้า “有” เพื่อระบุบริบทของเหตุการณ์
ข้อเปรียบเทียบที่เป็นประโยชน์: วลีควบบทบาท กับ วลีกริยาเรียง
สำหรับสองตัวอย่างที่เปรียบเทียบที่นี่ การดูว่าใครทำแต่ละการกระทำช่วยแยกวลีควบบทบาทกับวลีกริยาเรียงได้ แต่ตัวผู้กระทำไม่ใช่เกณฑ์ครบถ้วนสำหรับทุกประโยค เพราะกริยาอาจรับอนุประโยคประธาน-ภาคแสดงทั้งหน่วยเป็นกรรมแทน
我去商店买苹果。
ตัวอย่างเปรียบเทียบ (วลีกริยาเรียง ไม่ใช่วลีควบบทบาท): “我” (ฉัน) เป็นผู้กระทำทั้งกริยา “去” (ไป) และ “买” (ซื้อ)
ใน 我去商店买苹果 ผู้กระทำทั้งสองอย่างคือ 我 ส่วน 公司派小王去上海 นั้น 小王 เป็นผู้ถูกส่งและเป็นผู้ไป แต่ใน 我知道他来了 กริยา 知道 รับอนุประโยค 他来了 ทั้งหน่วยเป็นกรรม การมีผู้กระทำคนละคนเพียงอย่างเดียวจึงไม่ได้ทำให้เป็นวลีควบบทบาท
ข้อจำกัดทางโครงสร้างและข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
หากปฏิเสธว่ามีการสั่งเกิดขึ้น ให้ใช้ 没 หน้ากริยาตัวแรกในตัวอย่างเหตุการณ์ที่ผ่านมา หากรายงานคำสั่งห้าม รูปที่ใช้ได้ดีคือ 别/不要 หน้าการกระทำที่สอง แต่ 不 ก็ใช้ในภาคแสดงที่สองที่เหมาะสมได้ เช่น 让他不再担心 จึงต้องดูความหมายและภาคแสดง ไม่ใช่ห้าม 不 หลังคำนามควบบทบาททุกกรณี
× 妈妈叫弟弟不等一下。
รูปนี้ไม่ได้ปฏิเสธว่าแม่ออกคำสั่งตามความหมายที่ตั้งใจ หากจะบอกว่า “ไม่ได้บอกให้รอ” ให้วาง 没 หน้า 叫 อีกทั้ง 不等一下 ก็เป็นคำสั่งปฏิเสธที่ไม่เป็นธรรมชาติในที่นี้ แต่ไม่ได้ห้าม 不 ในภาคแสดงของวลีควบบทบาททุกกรณี เช่น 让他不再担心 ใช้ได้
ตัวอย่างที่แก้ไขแล้ว: 妈妈没叫弟弟等。
妈妈没叫弟弟等。
没 หน้า 叫 ปฏิเสธว่าแม่ได้บอกให้ทำ เปรียบเทียบกับตัวอย่างถัดไปที่แม่ได้ออกคำสั่งเชิงปฏิเสธจริง
妈妈叫弟弟别等了。
ประโยคที่แก้ไขถูกต้องเมื่อการกระทำตัวที่สองเป็นคำสั่งห้ามโดยใช้ “别” (bié)
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมจึงเรียกว่าวลีควบบทบาท (兼语短语)?
ที่เรียกว่าวลีควบบทบาทเพราะคำนามที่อยู่ตรงกลางทำหน้าที่เหมือนจุดเชื่อมหรือบานพับระหว่างอนุประโยคสองส่วน โดยเป็นทั้งกรรมของกริยาตัวที่หนึ่งและเป็นประธานของกริยาตัวที่สองในเวลาเดียวกัน
จำเป็นต้องมีคำเชื่อมอื่นก่อนหน้ากริยาตัวที่สองหรือไม่?
ไม่จำเป็น ในภาษาไทยเราอาจมีคำว่า “ให้” หรือ “ว่า” มาช่วยเชื่อมในบางบริบท แต่ในภาษาจีนเมื่อใช้กริยาอย่าง 请, 让, 叫 แล้ว เราสามารถวางกริยาหรือวลีคุณศัพท์ตัวที่สองต่อท้ายคำนามควบบทบาทได้โดยตรงโดยไม่ต้องมีคำบุพบทหรือคำเชื่อมใดๆ คั่นอีก
เราจะแยกวลีควบบทบาทออกจากวลีกริยาเรียงอย่างรวดเร็วได้อย่างไร?
เริ่มจากดูว่าใครทำแต่ละการกระทำในสองรูปที่สอน จากนั้นตรวจว่ากริยาตัวแรกรับอะไรเป็นกรรม 请你来 มีคำนามควบบทบาทคือ 你 ส่วน 知道他来了 รับอนุประโยค 他来了 ทั้งหน่วยเป็นกรรม จึงเป็นอีกโครงสร้างหนึ่ง
